कहा गये वो लोग..

                                        हवा हुये वो दिन
               
                                                जब पसीना भी गुलाब था
                                                               अब इत्र  भी मलते है
                                                               तो खुशबू नही आती 

देशाच्या माजी राष्ट्रपती प्रतिभाताई पाटील गेल्या दहा-बारा दिवसांपासून अमरावतीत आहेत. त्यांचा यावेळचा दौरा आणि राष्ट्रपती असतानाचे दौरे, यातला एक फरक अगदी प्रकर्षाने जाणवितो आहे. तो म्हणजे, त्यांच्या सभोवतालची माणसं आटली आहेत. राष्ट्रपती असतांना प्रतिभाताई तीनदा अमरावतीत आल्या, त्या तीनही दौर्‍यात त्यांना भेटायला, त्यांच्यासोबत फोटो काढायला अफाट गर्दी लोटली होती. विश्रमभवनावर ताईंना भेटायला एकेक किलोमीटरच्या लांबच लांब रांगा लागल्याचे दृष्य अमरावतीकर अद्याप विसरले नाहीत. हौसे-गवसे-नवसे सारे त्या रांगांमध्ये असायचे. त्या पाश्र्वभूमीवर आताचं दृष्य त्यांच्या चाहत्यांना अस्वस्थ करणारं आहे. शेखावत कुटुंबाचे स्नेही, सरकारी अधिकारी व काही हितसंबंधी सोडलेत, तर सामान्य माणसांची गर्दी यावेळी ओसरली आहे. तरी बरं, त्यांचे सुपुत्र रावसाहेब शेखावत अद्याप सत्तेत आहेत. आमदार आहेत.अर्थात ही गर्दी कमी होण्यामागे प्रतिभाताईंचा काही दोष आहे, अशातला भाग नाही.


 त्या राष्ट्रपतीच्या खुर्चीत असताना त्यांनी आपल्या क्षमता व मर्यादेनुसार अमरावतीसाठी जेवढं करता येईल, तेवढं केलं. मुलाच्या आमदारकीसाठी हट्ट केला नसता, तर त्यांना आणखी बरंच काही करता आलं असतं का, यावर आता खूप चर्चा झडून गेलीय. ते विषय पुन्हा-पुन्हा उकरण्यात अर्थ नाही. त्यांच्या राष्ट्रपतीपदाच्या कार्यकाळात सामान्य अमरावतीकरांना जेवढं खूष करता येईल, तेवढं शेखावत कुटुंबाने केलं. पाच वर्षात किमान लाखभर लोकांना दिल्लीची, राष्ट्रपती भवनाची सफर त्यांनी घडवून आणली. येथे अमरावतीतही वेगवेगळी विकास कामं करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न केला. मात्र शेवटी राष्ट्रपतीपद जरी असलं, तरी त्यालाही मर्यादा असतातच., हे आता सार्‍यांच्याच लक्षात आलं, हे बरं झालं.
शेवटी लोकांच्या अपेक्षा या कधीच पूर्ण नाही. नेमकं काय केलं, म्हणजे लोक समाधानी होतात, याचं उत्तर अद्याप कुठल्याही राजकारण्याला मिळालं नाही. त्यामुळे अमरावतीकरांच्या अमुक अपेक्षा पूर्ण केल्या असत्या, तर प्रतिभाताईंभोवतीची गर्दी कायम राहिली असती, असे खात्रीने म्हणता येत नाही. सत्ता गेली की, सामान्य माणसंच कशाला, जवळची माणसंही दूर जातात, हा अनुभव राजकारण्यांना,अधिकार्‍यांना नवा नाही. सत्ता आणि संपत्ती या दोन गोष्टी अशा आहेत, त्या असल्या म्हणजे माणसं गुळाच्या भेलीला चिपकणार्‍या माशांसारखे चिपकतात. त्या गोष्टी गेल्यात

की, माणसं दूर जातात. अगदी दुराव्याने वागतात. अगदी भले-भले सत्तेवर नसताना एकाकी पडल्याचे चित्र आपण पाहिले आहे. आणिबाणीनंतर झालेल्या निवडणुकीत इंदिरा गांधी पराभूत झाल्यानंतर हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकी माणसं सोडलीत, तर त्यांच्यासोबत कोणी नव्हतं. त्यावेळी पंतप्रधानांचा 1, सफदरजंग रोड हा बंगला सोडल्यानंतर त्यांना दिल्लीत राहायला स्वत:चं घरही नव्हतं. एका मित्राने त्यांना स्वत:चा बंगला दिल्याने दिवस कसेबसे निभावले. महाराष्ट्रातही अशी अनेक उदाहरणं आपण पाहिली आहेत. यशवंतराव चव्हाणांच्या शेवटच्या काळात इंदिरा गांधींनी त्यांना जाणिवपूर्वक वाळीत टाकल्यानंतर त्यांची झालेली दयनीय अवस्था शरद पवार अजून विसरले नाहीत. (त्यामुळे सत्ता आणि पैसा कायम आपल्याजवळ राहिलं, याची काळजी ते घेतात.) सत्ता गेल्यानंतर माणसांनी पाठ फिरविण्याचे शेकडो उदाहरणं आहेत. शंकरराव चव्हाण, बाबासाहेब भोसले, शिवाजीराव पाटील निलंगेकरांपासून अशोक चव्हाणांपर्यंत, अनेकांची स्थिती सत्ता गेल्यानंतर केविलवाणी झाल्याचं महाराष्ट्रानं पाहिलं आहे. आपल्या जिल्ह्याचा विचार केला, तर राज्यपाल, विधानसभा उपाध्यक्ष, मंत्री अशा पदांवर राहिलेली माणसं कशी आहेत, ती काय करतात, याचं आता कोणालाही सोयरसुतक नसल्याचं दिसून येतं. पाच वर्षापूर्वी सुनील देशमुखांच्या, अनंत गुढेंच्या बंगल्यावर किती गर्दी राहायची. आता मुष्किलीने आठ-दहा माणसं राहतात. एखादादुसरा अपवाद सोडला, तर कुठल्याही माजी लोकप्रतिनिधींचे हे असेच हाल आहेत. ते एखाद्या कार्यक्रमात उशीरा पोहोचले, तर लोक साधी खुर्चीही त्यांना देत नाही. (हे सारं पाहून सामान्य माणसं कृत
घ्न  तर नाही ना, असाही प्रश्न अनेकदा पडतो.) अर्थात यातून सत्तेवर असलेला कुठलाही विद्यमान राजकारणी काहीही शिकत नाही. तो आपल्या मस्तीत-गुर्मीतच राहतो. सत्तेची हीच खरी मजा असते. ती वास्तवाचं भान तुम्हाला कधी येऊच देत नाही. सत्ता गेल्यानंतर माणसं जेव्हा पाठ फिरवितात, तेव्हाच फक्त त्यांना प्रश्न पडतो, कहा गये वो लोग..
                              

                      प्रभाकरराव, संस्था चालविणारी माणसं उभी करा

श्री हनुमान व्यायाम प्रसारक मंडळ (एचव्हीपीएम) ही संस्था केवळ अमरावतीचेच नव्हे, तर विदर्भाचे भूषण आहे. एखाद्या संस्थेने किती माणसं घडविलीत आणि किती माणसं उभी केलीत, हा जर निकष मानला, तर या संस्थेला महाराष्ट्रात तोड नाही. दैदिप्यमान इतिहास असलेल्या या संस्थेने यावर्षी शंभराव्या वर्षात पदार्पण केलं आहे. शताब्दी वर्ष महोत्सवाची सुरूवात तीन दिवसाच्या पारंपारिक क्रीडा संस्कृतीवरील जागतिक महोत्सवाने नुकतीच झाली. एचव्हीपीएमच्या नेहमीच्या शिस्तीत व उत्साहात तो पार पडला. मात्र काही गोष्टी अस्वस्थ करणार्‍या आहेत. देशभर लौकिक असणारी एवढी मोठी संस्था, पण या संस्थेचा शताब्दी महोत्सव सुरू झाला याची अमरावतीच्या बाहेर कुठेही खबरबात नव्हती. एवढा मोठा कार्यक्रम, पण पाहिजे तशी कुठलीही तयारी नाही, नियोजन नाही, पैसा नाही. प्रसिद्धीची यंत्रणा नाही. शेवटच्या क्षणापर्यंत सार्‍याच विषयात बोंबाबोंब होती. शताब्दी महोत्सवानिमित्त संस्थेने मुख्यमंर्त्यांना आमंत्रित केलं होतं, पण ते आले नाही. मदतीसाठी संस्थेने केलेल्या विनंतीकडेही दुर्लक्ष केलं.या क्षणापर्यंत तरी सरकारने कवडीचीही मदत केली नाही. राजकारण्यांच्या शिक्षणसंस्थांना मदत देण्यास सरकारजवळ पैसा असतो, मात्र माणसं घडविणार्‍या व सामाजिक कार्यात कायम अग्रेसर राहणार्‍या संस्थेसाठी पैसा नसावा, हे अतिशय खेदजनक चित्र आहे. ज्या अमरावतीकरांची मान एचव्हीपीएममुळे अभिमानामुळे उंच असते, त्यांनाही संस्थेला काही मदत करावीशी वाटली नाही. तथाकथित संत-महाराजांच्या भागवत कथेला अकरा-अकरा लाख रूपये देणार्‍या अमरावतीच्या धनाढय़ांना एचव्हीपीएमला अकरा रूपयेही द्यावेसे वाटले नाही. ज्या संस्थेने लाखो विद्यार्थी घडविले, त्यांनाही कृतज्ञता म्हणून संस्थेला मदत करावीशी वाटली नाही. संताप यावा असाच हा प्रकार आहे. मात्र अशाप्रकारची मदत मिळावी याचं नियोजन करण्यात संस्थाही कमी पडली. संस्थेत प्रभाकरराव वैद्यांभोवती सारा कारभार फिरतो. त्यांना सल्ला देणारे पायलीला पन्नास आहेत. मात्र सारे सुमार आहेत. एकाहीजवळ दूरदृष्टी नाही. सत्ताधार्‍यांना कसे हाताळायचे याची उमज नाही.नियोजन करण्याची पात्रता नाही. पैसे उभे करण्याची धमक नाही. परिणामी एवढा मोठा कार्यक्रम ‘लोकल’ झाला. प्रभाकररावांनी विद्यार्थी खूप घडविले, पण संस्था चालवू शकतील, अशी माणसं त्यांना उभी करता आली नाही. याविषयात त्यांनी गांभीर्याने लक्ष घातलं नाही, तर आगामी काळात या संस्थेचं काही खरं नाही.

(लेखक दैनिक पुण्य नगरीचे वृत्त संपादक आहेत.)

मो.8888744796

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *